Als het televisieprogramma Man Bijt Hond vraagt: ‘Mevrouw Deckwitz, waarom heeft u voor dit gedicht gekozen?’, dan antwoordt zij: ‘Omdat het gedicht me behoorlijk veel troost heeft geboden in een periode waarin ik het in mijn liefdesleven even heel moeilijk had.’ Op verzoek van Perdu ben ik me net in het werk van Jeroen Mettes aan het verdiepen, wanneer ik Ellen Deckwitz dit hoor zeggen over mijn gedicht ‘Sorry’. Vererend. Maar ergens ook verontrustend. Jeroen Mettes is – en ik citeer – ‘principieel tegen troost.’

Op vrijdag 24 februari mag ik in Perdu reageren op Mettes’ opvattingen over ‘kleinkunstpoëzie’. Als podiumdichter word ik (net zoals Ellen Deckwitz trouwens) allicht geacht daar een representant van te zijn. ‘[D]e dichter zelf is door kleinkunstenaars van het podium verdreven,’ zo meent Mettes. Hij gebruikt de term ‘kleinkunstpoëzie’ om te ageren tegen Hagar Peeters, die in haar werk al te vrijblijvend schoonheid na zou streven. Wat er mis mee is om een gedicht simpelweg als mooi te beoordelen? ‘Eenvoudig. In de premoderniteit verwees een dergelijk oordeel naar een idee over schoonheid, naar een poëtica. Nu verwijst het vooral naar affect en effect; eigenlijk staat er: “Dit is een prettig gedicht. Het raakt me. Het is lekker. Ik ben er blij mee.” Het gedicht als consumptieartikel.’

Wie zich in zijn beoordeling van een gedicht door primaire emoties laat leiden, is lui in Mettes’ ogen. Emotie dient gewantrouwd: ‘het meest oppervlakkige geluk – het “geluk” dat opiniepeilers bedoelen als men mensen vraagt of ze gelukkig zijn – kan een symptoom zijn van de diepste wanhoop.’ Aan ons de uitdaging naar die wanhoop af te dalen.

Vrijdag 24 februari
Nederlandse poëzie in een wurggreep; een Mettes-Lexicon
Samen met: Jan Willem Anker, Piet Gerbrandy, Lucas Hüsgen, Saskia de Jong, Jonas Staal, Henk van der Waal
Perdu (Kloveniersburgwal 86, Amsterdam)
Aanvang 20.30 uur (deuren open 20.00 uur)
Entree € 10,- / € 5,-
Reserveren www.perdu.nl

Krijn Peter Hesselink

Een kleine fotorapportage van onze avondvullende voorstelling in de Melkweg van 12 januari 2012:

© 2012 John Treffer

© 2012 John Treffer

© 2012 John Treffer

© 2012 John Treffer

Met dank aan mijn broer Sieger Baljon, contrabassist Bas Kisjes, multi-instrumentalist Sahand Sahebdivani, fotograaf John Treffer, regisseuse Marijn de Langen, de mensen van de SLAA, de mensen van de Melkweg, Jasmin Hasler voor Siegers rugzak, Bram Giebels voor lichtadvies en iedereen die ik nog vergeet te noemen.

Krijn Peter Hesselink

Een YouTube-filmpje waarop ik het nog één keer uitleg:

Uitgedaagd om op donderdag 12 januari een avondvullende voorstelling te verzorgen in de Melkweg, ben ik niet alleen nieuw materiaal gaan ontwikkelen, maar heb ik ook oud materiaal in nieuwe vormen gegoten. Check this, bros! Met dank aan Bas Kisjes op contrabas en de heren Mark Coleman en Arno Inen van Mixtup.

Krijn Peter Hesselink

Gisteren was in Utrecht het tiende Nederlands kampioenschap poetryslam. Het is natuurlijk onzin dat je op zo’n avond objectief zou kunnen vaststellen wie de beste is. Ik had een Zweedse vriendin meegenomen die geen woord Nederlands verstaat. Ze wilde niet dat ik haar verklapte waar we naartoe gingen. Ze hield het graag spannend. Als er in het publiek iemand objectief was die avond, dan was zij het.

De finale ging tussen Kira Wuck en Boris de Jong. Ik ken Kira als een aardig meisje en een intrigerende dichteres. Ik ken Boris als een van mijn beste vrienden. Daar gaat de objectiviteit van uw verslaggever.

De finalisten droegen om beurten een gedicht voor. Elke keer dat Boris losging, dacht ik dat Kira daar onmogelijk nog overheen zou kunnen komen. Hij was zo open, zo warm, zo expressief. En elke keer kwam Kira daarna met een gedicht waardoor ik toch weer ging twijfelen.

Boris vertelde dat we allemaal een weeskind met ons mee dragen wiens eenzaamheid pas wordt doorbroken als we het toevertrouwen aan het weeskind van een geliefde. Kira zei: ‘De leukste mannen eten hun biefstuk rauw dat weet zelfs een vegetariër zei ik toen ik je had ontmoet en legde een briefje onder je steak: “Ik heb geen moeite met bloed”.’ Boris vertelde hoe hij zijn hoofd nieuwsgierig in de borst van zijn geliefde wilde steken en dan omlaag naar haar maag, in haar kont en dan vooruit naar haar kruis: ‘waarom zie ik het zo van binnen nooit?’ Kira zei: ‘Je zegt dat alles met de tijd verschuift, ook huizen, ons huis en dat als er een geschikt moment zou zijn om dood te gaan, dit er misschien wel een was.’

Jury en publiek waren eensluidend in hun oordeel: het verschil was bijzonder klein, maar uiteindelijk vonden ze Kira de beste. De Zweedse was enthousiast. Ze had zich niet door de betekenis van de woorden laten afleiden. Mensen communiceren door tonen uit te wisselen en ze vond het eeuwig jammer dat ze niet in staat was naar het Zweeds te luisteren zonder het abstracte klankenspel tot eenduidige woorden en betekenissen te herleiden.

Het werd laat die avond. Eerst dronken we bier, daarna whisky. Kira zei: ‘De tijd gaat sneller als je af en toe een plant verschuift / in de winter heb ik beweegredenen nodig.’ Buiten liet de nachtvorst nog op zich wachten. Toch schoof jurylid Menno Wigman ons om een uur of vier een taxi in. Terug naar Amsterdam. Als er ooit nog een nieuwe ijstijd aanbreekt, dan weten we waar we het van moeten hebben. De dichters houden ons wel in beweging.

Krijn Peter Hesselink

Ik had een kwartiertje met Jeroen van Kan door mijn buurt rondgereden toen hij ontdekte dat zijn opnameapparaatje vol was en hij het radio-interview voor beëindigd verklaarde. Pas nadat hij me weer bij mijn voordeur had afgezet, bedacht ik wat ik eigenlijk had moeten zeggen. Jeroen zat echter al op de snelweg. Knarsetandend zat ik die avond te luisteren naar een overigens alleszins vermakelijke aflevering van de VPRO-serie Dichters rijden niet.

Want wat is de auto? Een zeepbel die het hardnekkig vertikt zich door te laten prikken. De mensen zeggen wel dat ze de auto boven de trein verkiezen omdat je met een auto zoveel flexibeler bent, maar op de achtergrond speelt een zwaarwegender argument. De automobilist is een slak die zijn huisje met zich meetorst. Hij verschanst zich achter glas en metaal. In plaats van de publieke ruimte op zich in te laten werken, duwt hij haar bruusk terzijde.

De ongeschoren kerel die in een drukke winkelstraat frontaal tegen me opbotst en zonder me ook maar aan te kijken verder loopt. De modieus geklede studente met in haar hand een Mocha Frappuccino die blindelings oversteekt en als ze me op het laatste moment toch nog aan ziet komen fietsen, niets beters weet te verzinnen dan te bevriezen en uit te roepen: ‘Ik ga dood, ik ga dood!’ De jongen die zonder zijn koptelefoon af te zetten een magnetronmaaltijd afrekent bij de Albert Heijn terwijl hij enthousiast meezingt: ‘I’m on the edge of glory…’ Het zijn allen automobilisten. De buitenwereld moet wijken voor hun binnenwereld. Wie ontvankelijk wil blijven voor zijn medemens, weet wat hem te doen staat: uitstappen. Daarom rijden Krijn Peters niet.

Krijn Peter Hesselink

‘Wanneer ik mijn grootmoeder opzoek in haar verpleeghuis aan de duinen, is ze blij me te zien. Ze veert op in haar rolstoel en roept: “Ah, een vertrouwd gezicht!” In werkelijkheid is het jaren geleden dat ze me voor het laatst bij mijn naam heeft aangesproken. Toch voel ik me nog steeds herkend. Dikwijls begint ze omstandig te vertellen over de onwaarschijnlijk hectische gebeurtenissen die zich vlak voor mijn komst moeten hebben afgespeeld in de schijnbaar zo bedaarde huiskamer van haar afdeling. Een hoofdrol daarbij is steevast weggelegd voor “de jongens”. De jongens hebben van alles geprobeerd, maar wat ze ook deden, het wilde allemaal net niet lukken. “Maar gelukkig,” zo besluit ze haar verhaal dan, “toen kwam mijn…” En terwijl ze me stralend aankijkt, valt ze stil. Ze heeft duidelijk geen idee wat ik nu precies van haar ben.’

Veel mensen vinden het een afschuwelijke gedachte dat ze ooit dement zouden kunnen worden. Naar aanleiding van ervaringen met mijn grootmoeder werp ik in het essay ‘Zijweg naar de onschuldigen’ de vraag op of die angst wel terecht is. Eeuwenoude Taoïstische spreuken en verhalen doen anders vermoeden. Geïnteresseerden kunnen het essay nalezen in Hollands Maandblad (2011-10).

Krijn Peter Hesselink

Tussen 1985 en 1989 zond de Britse tv-zender Sky Channel het kinderprogramma Fun Factory uit. Fun Factory introduceerde veel bekende tekenfilms, zoals M.A.S.K., De Troetelberen, He-Man, Inspector Gadget, Transformers en Jem. Een generatie groeide op met deze films, waarvan sommigen inmiddels tot blockbusters zijn omgesmeed. De cartoons lijken onschuldig, maar is de wereld die Fun Factory de kijker voorschotelde wel zo vanzelfsprekend?

Perdu heeft schrijvers, dichters en wetenschappers uitgenodigd stil te staan bij de literaire, filosofische, morele en politieke betekenissen van de cartoons. Zelf mag ik mij gaan storten op Transformers. De herkenningstune kan ik inmiddels wel dromen. Ik ben weer helemaal het tienjarige jongetje dat destijds met het beeldscherm verkleefd was. Aanstaande vrijdag kunnen jullie horen wat dat bij mij losmaakt.

Vrijdag, 4 november
Perdu (Kloveniersburgwal 86, Amsterdam)
Met Jan Willem Anker, Merijn de Boer, Jeroen Theunissen en mijzelf
Aanvang 20.30 uur (deuren open: 20.00 uur)
Entree € 10,- / € 5,-
Reserveren: www.perdu.nl

Krijn Peter Hesselink

Mijn vader heeft nooit de behoefte gevoeld een engel te zijn. ‘Heb geen idee hoe dat moet wezen,’ schrijft hij. Hij is een wetenschapper. In zijn artikelen mogen exotische termen als ‘profetievariabelen’ en ‘angeliek nondeterminisme’ figureren, maar hij laat zich niet verleiden tot mystificaties. Ik wel. Met name Walter Benjamins engel van de geschiedenis oefent een duistere aantrekkingskracht op mij uit. Uit de losse pols vertaal ik wat Benjamin in zijn negende geschichtsphilosophische These over die engel schrijft:

‘Hij heeft zijn gezicht naar het verleden gekeerd. Waar wij een keten van voorvallen zien, daar ziet hij één enkele catastrofe die aanhoudend puin op puin stort en hem dat voor de voeten werpt. Hij zou wel willen blijven om de doden op te wekken en het uiteengeslagene samen te voegen, maar vanuit het paradijs waait een storm zo krachtig in zijn vleugels dat de engel ze niet meer sluiten kan. Deze storm drijft hem onophoudelijk naar de toekomst, die hij de rug heeft toegekeerd, terwijl voor zijn ogen de puinhopen naar de hemel rijzen. Wat wij de vooruitgang noemen, is deze storm.’

Een tijd geleden, ik was nog niet in de gewoonte interessante artikelen uit te knippen en te bewaren, las ik in de krant over een volk dat als ik het wel heb in Papoea-Nieuw-Guinea leeft of daaromtrent. Dit volk houdt er een angelieke tijdsbeleving op na. In vrijwel alle ons bekende talen en culturen projecteert de mens de toekomst voor zich en het verleden achter zich. In woord en gebaar duiden we de toekomst aan als een bestemming die we, het liefst met krachtdadige tred, tegemoet gaan, terwijl we het verleden behandelen als de weg die ons tot hier heeft gebracht en die we nu achter ons kunnen laten. De mensen uit Papoea-Nieuw-Guinea of omstreken zien dit anders. Het verleden is voor hen een weids uitzicht dat zij in alle rust overzien. De toekomst nadert in hun rug. Onzichtbaar. En volstrekt onvoorspelbaar. De ongedetermineerdheid van de toekomst accepteren zij gelaten. Zij vormen een volk van engelen.

Gisteren zat ik in de trein, aan het gangpad, mijn aktetas had ik naast me bij het raam gezet. De constellatie bleek niet ideaal. Elke keer als er iemand langs kwam, klapte de deur van de coupé hinderlijk tegen me aan. Ik had kunnen besluiten de plaats van mijn aktetas in te nemen, maar ik gunde mijn paperassen hun rust en verkoos de zitplaats tegenover, waardoor ik met mijn rug naar mijn bestemming kwam te zitten. Veel mensen zitten in de trein bij voorkeur met het gezicht naar voren. Zij hebben ongelijk. Zij zien de dingen uit de verte op zich afstormen, maar kunnen die pas goed onderscheiden als ze vlakbij zijn, waarna de dingen bliksemsnel in het niets oplossen, hen verward achterlatend. Bij mij dienden de dingen zich nu juist van dichtbij aan, waarna ik ze in alle rust kon overdenken terwijl ze langzaam maar zeker in een steeds verder verleden terugzakten.

Dit laatste herkent mijn vader. Hij heeft er dertig jaar geleden zelfs een gedicht over geschreven. Toch lijk ik niet op hem. Echt niet. Hij heeft geen fantoompijn aan zijn vleugels.

Krijn Peter Hesselink

Dit weekend reserveerde NRC Handelsblad heel pagina 5 voor een VN-rapportage over de ruwe wijze waarop Israël vorig jaar een vloot uit Turkije enterde. Hierbij lieten destijds negen Turkse opvarenden het leven. Correspondent Leonie van Nierop noemt het rapport gunstig voor Israël. De verontwaardiging van Turkije over Israëls optreden wordt door correspondent Bram Vermeulen afgedaan met de kop: ‘Onderbuikgevoel wint het in Turkije van de rede’. De argeloze lezer kan haast niet anders dan concluderen dat Israël volgens de VN goeddeels in zijn recht stond en dat Turkije niet zo moet zeuren.

Bij The Guardian vond ik echter het volgende citaat uit het VN-rapport: ‘There has been no satisfactory explanation as to how and why the nine people were killed. Forensic evidence showing that most of the deceased were shot multiple times, including in the back or at close range, has not been adequately accounted for in the material presented by Israel.’

Aan NRC Handelsblad de vraag waarom het het niet nodig vond te vermelden dat de VN-commissie serieuze aanwijzigingen heeft gevonden dat Israël zich wellicht heeft bezondigd aan standrechtelijke executies.

Krijn Peter Hesselink